Mecaz Nedir? Mecazi Anlam Nedir? Mecaz Sanatı Nedir?

Mecaz Nedir? Mecazi Anlam Nedir? Mecaz Sanatı Nedir?

Mecaz, bir sözcüğün gerçek anlamından bütünüyle uzaklaşarak kazandığı yeni anlamlarla yapılan edebi sanattır. Başka bir deyişle bir kelimenin, gerçek anlamı dışında, başka bir kelimenin yerine kullanılmasına denir.

Mecazda benzetme amacı güdülür, kullanımda anlatımı renklendirmek ve kuvvetlendirmek esastır.

  • Kız senin sebebine / Yanar yüreğim yanar (üzülmek)
  • Konuşulanlara kulak verirsen kazançlı çıkarsın. (dikkatli dinlersen)
  • Burnundan yanına varılmıyor. (kibir, büyüklenme)
  • Bugün yine ağırdan alıyor. (tembellik)

Mecaz (Değişmece)

Bir sözcüğün gerçek anlamlarından (temel ve yan anlamlarından) sıyrılarak, başka bir sözcüğün yerinde kullanılmasıdır.

Sözcükler cümle içerisinde ya da en azından başka sözcüklerle öbekleşerek mecazlı anlam kazanır. Deyimler, mecazlı öbeklerin en tipik örnekleridir. Atasözlerinde de mecaz bolca kullanılır.

Sözcüğe mecazlı anlam yüklenmesinde iki ana yöntem vardır:

a) Benzetmelerden yararlanılarak gerçekleştirilen anlam aktarmamaları; bir başka deyişle “benzetme ilgisine dayalı” mecazlar (Benzetme, eğretileme, kişileştirme, kinaye, tariz, abartma)

b) Benzetme dışı ilgilerle gerçekleştirilen mecazlar (Mecaz-ı mürsel, ad aktarması)
Her iki durumda da sözcüğün gerçek anlamından (temel ve yan anlamından) uzaklaşıp başka bir sözcüğün yerini alması, değişim söz konusudur.

  • ” Günler akıp gidiyor.”

Akmak sözcüğü mecazlıdır. Günler, akıcı bir maddeye, mesela bir suya benzetilerek mecaz gerçekleştirilmiştir. “akıp” sözcüğü, değişmece yoluyla “geçip” sözcüğünün yerini almıştır.

  • “O kadar susamış ki bardağı bir dikişte bitirdi.”

Sözü edilen kişi bardağı değil, içindeki suyu içmiştir. “bardak” sözcüğü “su” sözcüğünün yerini almıştır. Benzerlik söz konusu değildir. İç – dış ilgisiyle mecaz gerçekleştirilmiştir.

Uyarı!
Mecazlı kullanımı ayırt etmenin bir yolu da, sözcüğün yeni kazandığı anlamın gerçekte mümkün olup olmadığına bakmaktır. Mesela yukarıdaki kullanımlarda günlerin, gerçek bir su gibi akması mümkün değildir. Su içerken bardağın “bitmesi” şöyle dursun, bir zerresinin eksilmesi bile düşünülemez. (Bu bana yetmedi, daha detaylı bilgi ve daha çok örnek istiyorum diyenler, tıklayın!)

NOT: Mecaz anlam, abartı ile karıştırılmamalıdır. Bir sözü, abartılı bir cümle içerisinde kullanmak, onu mecaz anlamlı yapmaz.

Örnek: Dünya kadar ödevim var.” cümlesinde “dünya” kelimesi mecaz anlamlı olarak kabul edilemez. Çünkü bu benzetme yoluyla abartı anlamı kazandırmak amacıyla kullanılmıştır.

NOT: Yan anlam ile mecaz anlamın farkına dikkat edilmelidir. Yan anlam, kelimenin gerçek anlamından uzaklaşmadan zaman içerisinde yüklenmiş olduğu farklı anlamları karşılarken; mecaz anlam, kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak yüklenmiş olduğu genellikle soyut anlamları karşılar.

Örnek: Çekmecenin gözündeki renkli kalemleri gördün mü?” cümlesindeki “göz” kelimesi, gerçek anlamından uzaklaşmadan zaman içerisinde yüklenmiş olduğu bir “yan anlamı” karşılar. Bu kelime mecaz anlamlı olarak kabul edilmemelidir.

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Mobil Uygulamamızı İndirin, Açık Lise Sınavları Sorun Olmaktan Çıksın!


Etiketler: , ,
Eklenme Tarihi: 23 Ocak 2018

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın