Haber

Haber

Bir yazı türü olarak haber nedir?




Bir olay ya da olgu üzerine edinilen bilgiye haber, bu bilgileri vermek için hazırlanan metinlere ise haber yazısı denir. Önemli kitle iletişim araçlarından biri olarak kabul edilen gazeteler,  toplumların aydınlanmasında, reaksiyon göstermesinde önemli bir role sahiptir. Gazete öncelikle insanların haber alma ihtiyacını karşılar. Her türlü yenilik, değişimin topluma ulaşmasını sağlar. Toplumu iç ve dış olaylar hakkında bilgilendirir, bilinçlendirir. Dil birliği sağlar. Ayrıca, kültür-sanat ve edebiyatla ilgili haber vermek, edebî ürünlere halkın kolayca ulaşmasını sağlamak da gazetenin işlevlerindendir. Haber metinleri, sanat metinlerine kaynaklık edebilir. Örneğin Dostoyevski’nin dünyaca ünlü romanı “Suç ve Ceza” ve Orhan Kemal’in “Vukuat Var” adlı eserleri bir gazete haberinden esinlenerek yazılmıştır.

Basın-yayın organlarının temel ögesi olan haberler; yazımından sunumuna kadar ciddi bir sorumluluk gerektirir. Bu sorumluluğun bilincinde olmayan kişilerin elinde, basın-yayın organları asıl işlevinden uzaklaşarak kişileri ve toplumları hedef alan güçlü bir silaha dönüşebilir. Bu nedenle hangi kaynaktan elde edilirse edilsin; güvenirliği ve doğruluğu sorgulanmadan hiçbir haber, kesin doğru olarak kabul edilmemelidir. Basın-yayın organlarında reyting kaygısıyla şiddet içerikli haberlerin yayınlanması yanlıştır. Devletin aldığı önlemlerin yanı sıra bu konuda toplum olarak da bilinçli olmalı böyle haberlere ilgi göstermeyerek tepki koymalıdır. Bu tür haberlerin servis edilmemesi için medya temsilcileri de konuya hassasiyet göstermelidir.  Şiddet haberleri vermenin “şiddeti azaltıcı” etkisinin bulunmadığı gerçeğinden de hareketle sırf reyting kaygısıyla şiddet haberlerinin özellikle vahşet içeren haberlerin verilmesine karşı olunmalıdır.

Haber yazıları, ilgi çekici konularda toplumun merakını giderecek bilgi aktarımını belirli tekniklerle sağlar. Haber okuru, haber metninde merak ettiği sorulara yalın ve açık biçimde cevaplar bulmak ister. Bu noktada haber yazısının; olaya, zamana, mekâna, olayın oluş biçimine, olayın oluş nedenine ve olayı kimin ya da kimlerin gerçekleştirdiğine dair nesnel bilgiler içermesi gerekir. Haberin yazımı açısından günümüzde kullanılan en geçerli yöntem, 5N1K (ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden ve kim) kuralıdır. Bu nedenle gazeteci, haberini yazarken bu altı sorunun cevabına haber metninde yer verir.

5N1K kuralı: 




NE —————- Konuyu verir.

NEDEN —————- Amacı verir.

NASIL —————- Yöntemi belirler.

NEREDE —————- Mekân ve yer kavramlarını verir.

NE ZAMAN —————- Süre – süreç kavramlarını verir.

KİM —————- İlgili ve sorumlu kişileri belirler.

Türk edebiyatında gazete, Batı’yla ilişkilerin güçlendiği Tanzimat Dönemi’yle birlikte başlamıştır. Tanzimatçılar, halkı aydınlatmak ve onlara yol göstermek amacıyla gazete çıkarmışlardır. Gazetelerin yayımlanmaya başlaması makale, roman, hikâye, tiyatro gibi türlerin edebiyatımıza girmesinin önünü açmıştır.

Takvim-i Vekayi ilk resmi gazete olarak 1831’de çıkarılır. Ceride-i Havadis yarı resmi (yarı özel) İngiliz Churchill tarafından 1840’ta çıkarılır. Tercüman-ı Ahval, ilk özel Türk gazetesi olarak 1860’ta Şinasi ve Agâh Efendi ile birlikte çıkarılır. Tasvir-i Efkâr gazetesi, ikinci özel gazete olarak Şinasi tarafından 1862’de çıkarılır ve gazetenin başyazarlığına Namık Kemal getirilir.  Muhbir  gazetesi 1866’da çıkarılır. Kurucusu Ali Suavi’dir. İbret gazetesi 1870 yılında Ahmet Mithat Efendi tarafından çıkarılır.  Namık Kemal ile Ziya Paşa yurt dışında (Londra) çıkarılan ilk gazete olan Hürriyet‘i 1868’de yayımlamışlardır. Daha sonra Ziya Paşa, Cenevre’de tek başına çıkarmaya devam etmiştir. Tercüman-ı Hakikat gazetesi, 1878’de Ahmet Mithat Efendi tarafından çıkarılır. Tanzimat sanatçıları için gazete her şeyden önce kamu meselesidir. Onlara göre gazete, sadece halk için bir şeyler söylenen bir yer değil, aynı zamanda halkın duygu ve düşüncelerini, istek ve arzularını dile getiren bir kürsüdür.

Medya Organları ve Farklılıkları




Gazete, dergi, Genel Ağ, radyo ve televizyon haberciliği birbirinden farklı özellikler gösterir. Radyo haberlerinin diğer haberlerden en önemli farkı, konuşma tekniğine dayalı olmasıdır. Ayrıca radyodan haberler en hızlı biçimde verilebilmektedir. Radyo haberleri uzun radyo haber programları dışında genellikle bülten şeklinde hazırlanır. Bültenler ya ana haber bültenleri ya da ara haber bültenleri biçiminde hazırlanmaktadır. Ana haberlerde haberler, detayları verilerek yer alırken ara haberlerde detaylara yer verilmez. Kimi radyo kanallarında ara haberler yerine, kısa haber bültenine de yer verilmektedir. Radyo haberlerine günün her saatinde ve her yerden kolaylıkla ulaşılabilmektedir. Radyo haberini dinleyebilmek için çok fazla harcama yapılmasına ya da emek harcanmasına gerek yoktur.

Yazılı basın bir olayı ayrıntılarıyla derinlemesine sunarken radyo ve televizyon özet şeklinde sunar. Gazete okuyucusu, etkendir; hangi haberi okuyacağına karar verme özgürlüğüne sahiptir. Radyo ve televizyonda ise öncelikler dayatılır, izleyici ya da dinleyici edilgendir, pasiftir. Genel Ağ haberciliği ise haberlerin anında kamuoyuna duyurulması ve ihtiyaç duyulduğunda rahatça ulaşılabilmesi gibi niteliklere sahip olduğundan günümüzde çok fazla tercih edilmektedir. Genel Ağ haberciliği bütün habercilik tekniklerinin birleştiği bütünleşik haber sunumuna doğru yönelmektedir.

Genel Ağ haberciliğini kısaca şöyle özetlemek mümkündür: “TV kadar hızlı, gazete kadar derin ve kapsamlı…” dolayısıyla Genel Ağ haberciliği, televizyon ile gazetenin olumlu taraflarını bir sentez hâline getiren yepyeni bir medya aracıdır. Hem yazılı, hem sesli, hem de görüntülü haberler, Genel Ağ’ın web sayfalarında bütünleşik olarak sunulabilmekte, bu özelliği ile gazete ve televizyonun haber iletim sistemlerini bütünleştirerek yazı, ses ve hareketli görüntüleri aynı ortam üzerinde ve eş zamanlı olarak Genel Ağ kullanıcılarına sunabilmektedir. Genel Ağ özelliğiyle haberle ilgili tüm dokümanlara bağlantılar verilebilmektedir. Haberle ilişkili geleneksel araçlardaki zaman ve sütun sınırlılıkları ortadan kalkmıştır. Haberler uzun olarak verilebilmektedir. Genel Ağ haberciliği haber değeri taşıyan olay, olayın hemen ardından Genel Ağ sayfasında yerini alabilir. Basılı gazetelerdeki bu temel olumsuzluğun yanı sıra aynı haber ile ilgili yeni gelişmelerin verilebilmesi için yine en az 24 saatlik bir sürenin geçmesi gerekir. Buna karşın Genel Ağ haberciliğinde haberle ilgili her türlü gelişme anında okuyucuya iletilebilmektedir. Haberin anlık izlenmesi, haberle ilgili başka bilgilerin kaynaklarının verilmesi, Genel Ağ haberciliğinin temel avantajıdır. Ayrıca basılı gazete okuyucusunun, önüne gelen habere gerek içerik, gerek biçim açısından hiçbir müdahale şansının olmaması Genel Ağ haberciliğini bir adım öne geçirmektedir. Çünkü Genel Ağ haberciliğinde bir haber istendiği anda düzeltilebilir, okurun katkılarıyla yeniden yapılandırılabilir. Genel Ağ’a medya açısından bakıldığında; geleneksel gazetecilik basılı materyal üzerinde yayımlanma tekniğini kullanırken radyo ve televizyon yayın olarak varlık göstermektedir.

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: ,
Eklenme Tarihi: 20 Ekim 2019

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın