Mısır Sorunu ve Mehmet Ali Paşa İsyanı

yorumsuz
492

MISIR SORUNU VE MEHMET ALİ PAŞA İSYANI

Aslen Kavalalı olan Mehmet Ali Paşa, Napolyon Bonapart’ın Mısır’ı işgali sırasında Mısır’a gönderilen gönüllü askerler arasında bulunuyordu. Zekâsı ve yeteneği sayesinde kısa zamanda kendisini göstermiş ve Mısır valiliğine atanmıştı(1805). Vali olduktan sonra Mısır’da Avrupa tarzında bir ordu ve donanma kurdu. Fransa’dan çok sayıda danışman subay, teknisyen ve mühendis getirtti. Yeni sulama kanalları açarak tarım gelirlerini artırdı. Sanayi ve ticareti geliştirdi.

Yunan isyanının bastırılmasında önemli rol oynayan Mehmet Ali Paşa’ya Mora valiliği sözü verilmişti. Ancak Edirne Antlaşması’yla(1829) Yunanistan bağımsız olunca kendisine vaat edilen Mora valiliği verilememişti. Mehmet Ali Paşa buna karşılık Suriye valiliğini istedi. Mehmet Ali Paşa’nın daha çok güçlenmesinden çe- kinen II. Mahmut, bu isteği kabul etmedi. Bunun üzerine Mehmet Ali Paşa, oğlu İbrahim Paşa komutasında bir orduyu Suriye üzerine gönderdi. Mısır kuvvetleri Şam ve Halep’i aldıktan sonra, Konya’da bir Osmanlı ordusunu yenerek Kütahya’ya kadar ilerledi. Zor durumda kalan II. Mahmut Fransa ve İngiltere’den destek sağlayama- yınca “Denize düşen yılana sarılır.” diyerek Rusya’dan yardım istedi. Rusya, Osmanlı toprakları üzerinde yeni ve güçlü bir devletin kurulmasını çıkarları açısından uygun görmediğinden Karadeniz donanmasıyla 15 bin kişilik bir orduyu İstanbul’a gön- derdi. Rus donanmasının İstanbul’a gelmesi ve Boğazların Rusların eline geçeceği korkusu İngiltere ve Fransa’yı harekete geçirdi. Böylece Mehmet Ali Paşa’nın isyanı uluslararası bir sorun hâline geldi. Bu devletler padişahla anlaşması için Mehmet   Ali Paşa’ya baskı yaptılar. Sonunda Osmanlı Devleti ile Mehmet Ali Paşa arasında Kütahya Antlaşması yapıldı(1833). Bu antlaşmaya göre Mehmet Ali Paşa ‘ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Suriye valiliği, oğlu İbrahim Paşa’ya da Cidde ve Adana valiliği verildi.

Kütahya Antlaşması’yla Mısır sorunu bir ölçüde çözümlenmişti. Ancak II. Mahmut, Mehmet Ali Paşa’nın yeniden saldırıya geçme ihtimaline karşı Ruslarla ittifak yapmayı faydalı buldu. Bu amaçla Ruslarla, Hünkâr İskelesi Antlaşması’nı imzaladı(1833). Bu antlaşmaya göre:

  • Osmanlı Devleti bir saldırıya uğrarsa Rusya asker ve donanma göndererek Osmanlı Devleti’ne yardım edecekti. Ancak bu askerlerin masraflarını Osmanlı Devleti karşılayacaktı.
  • Rusya saldırıya uğrarsa Osmanlı Devleti İstanbul ve Çanakkale Boğazlarını, Rusya’nın savaştığı devletlere kapatacaktı.
  • Antlaşma sekiz yıl geçerli olacaktı.

Bu antlaşma ile Rusya, Karadeniz’de güvenliğini sağlamış oldu. Antlaşmanın Boğazlarla ilgili maddesi İngiltere ve Fransa’nın çıkarlarına aykırı olduğundan bu devletler Hünkâr İskelesi Antlaşması’na tepki gösterdiler. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Boğazlar konusunda son kez tek başına karar vermiş   oluyordu.

Kütahya Antlaşması her iki tarafı da memnun etmemişti. Çok geçmeden Osmanlı Devleti ile Mehmet Ali Paşa arasında savaş yeniden başladı. Nizip’te yapılan savaşı Osmanlı ordusu kaybetti (1839). Bu sırada II. Mahmut ölmüş, yerine oğlu I. Abdülmecit geçmişti. İngiltere ve Fransa, Rusya’nın Hünkâr İskelesi Antlaşması gereği bu olaya karışmasını önlemek için Londra’da bir konferans topladılar (1840). Konferansa İngiltere, Avusturya, Prusya, Rusya ve Osmanlı temsilcileri katıldı. Konferans sonunda Londra Antlaşması imzalandı (1840). Bu antlaşmaya göre:

  • Mısır hukuki bakımdan Osmanlı Devleti’ne bağlı kalacak fakat yönetimi Mehmet Ali Paşa ve soyuna bırakılacak,
  • Mısır’da vergiler padişah adına toplanacak ve dörtte biri İstanbul’a gönderilecek,
  • Suriye, Adana ve Girit’in yönetimi tekrar Osmanlılara verilecekti.

Mehmet Ali Paşa, Londra Antlaşması’nın maddelerini kabul etmedi. Osmanlı ve İngiliz donanmaları Suriye ve Mısır kıyılarını abluka ettiler. Mısır kuvvetleri yenilmeye başladı. İngiliz ve Osmanlı kuvvetlerinin Mısır’a doğru yürümesi üzerine Mehmet Ali Paşa, Londra Antlaşması’nın kararlarını kabul etmek zorunda kaldı. Böylece Mısır sorunu çözümlenmiş; Mısır iç işlerinde serbest, dış işlerinde Osmanlı Devleti’ne bağlı özerk bir eyalet hâline gelmiştir.

Önceki Konu:

2. Mahmut Dönemi Siyasi Olayları: Sırp ve Yunan İsyanı, Şark Meselesi (Doğu Sorunu)

Sonraki Konu:

Boğazlar Sorunu

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Admin'in Notu: Arkadaşlar. çözdüğünüz testlerle ilgili yorum yazarak bize çalışmamızda yol gösterin. Hangi dersten test eklenmesini istediğinizi, hangi testleri çözdüğünüzü kendi adınız veya nickname'inizle yorum yazarak belirtirseniz sevinirim.


Etiketler: , , ,
Eklenme Tarihi: 17 Şubat 2016

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın