2. Mahmut Dönemi Islahatları

yorumsuz
541

2. Mahmut Dönemi Islahatları

Sened-i İttifak (1808)

III. Selim’in ölümüne neden olan Kabakçı Mustafa İsyanı’nı bastıran Rusçuk âyanı Alemdar Mustafa Paşa, II. Mahmut’u tahta çıkardı(1808). Yeni padişah, Alemdar Mustafa Paşa’yı sadrazam yaptı. Bu sırada âyanlar taşrada önemli bir güç hâline gelmişlerdi. Alemdar Mustafa Paşa âyanları İstanbul’a çağırarak onlarla II. Mahmut arasında bir sözleşme imzalanmasını sağladı. Sened-i İttifak denen bu sözleşme ile padişah, âyanların varlığını ve haklarını tanımış oldu. Âyanlar da padişaha sadık kalacaklar, asker ve vergi toplanmasına yardım edecekler, İstanbul’da yeniçeri ve diğer ocaklarda isyan çıktığında İstanbul’a gelerek isyanı bastıracaklardı. Böylece âyanların gücü padişah tarafından resmen tanınmış oldu. Bu belge ile ilk defa padişahın mutlak otoritesi sınırlandırıldı.



Çok geçmeden yeniçeriler, yeni kurulan Sekban-ı Cedit Ocağı’na karşı ayaklandılar. Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa ayaklanma sırasında öldürüldü.

Yönetim Alanında Yapılan Islahatlar

II. Mahmut zamanında devlet yönetimi işlerinde yeni düzenlemeler yapıldı. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan beri devlet ve merkez yönetiminin temelini oluşturan Divanıhümayun kaldırılarak Avrupa’da uygulanan kabine sistemi kabul edildi. Nazırlıklar (bakanlıklar) kuruldu. Divan üyelerinin eski adları değiştirilerek onlara yeni isimler verildi. Sadrazama başvekil, defterdara maliye nazırı, sadaret kethüdasına dahiliye nazırı, reisülküttaba hariciye nazırı denildi. Memurlar hariciye ve dahiliye olmak üzere iki kısma ayrıldılar ve kendilerine maaş bağlandı. Kıyafet alanında değişiklikler yapılarak memurlara fes, ceket ve pantolon giyme zorunluluğu getirildi. II. Mahmut’un yönetim
alanında yaptığı ıslahatlardan birisi de müsadere usulünü kaldırmak oldu. II. Mahmut “Bundan böyle saltanatın millet için bir korku ve dehşet kaynağı değil fakat bir destek olmasını istiyorum. Bunu için kişinin malına el konulması (müsadere) geleneğini kaldırıyorum.” diyerek özel mülkiyetin gelişmesi önündeki önemli bir engeli kaldırdı. II. Mahmut askerî amaçlarla ilk defa nüfus sayımı yaptırdı. Posta ve karantina servisleri kuruldu. Yurt dışına çıkışlarda pasaport uygulaması başlatıldı. Köy ve mahallelerde muhtarlıklar oluşturuldu. Takvimivakayi adlı ilk resmî gazete yayımlandı.

Askerî Alanda Yapılan Islahatlar

II. Mahmut, III. Selim zamanında başlanan askerî ıslahatlara devam etti. İlk iş olarak kapatılan Nizamıcedit Ocağı yerine Sekbanıcedit adıyla yeni bir ocak kurdu. Ancak bu ocağın güçlenmesinden kaygılanan yeniçeriler ayaklanarak bu ocağa son verdiler. II. Mahmut yeni bir deneme yaparak Eşkinci Ocağı adıyla yeni bir askerî sınıf oluşturdu. Buraya yeniçeri bölüklerinden askerler de alınarak Avrupa tarzında eğitime başlandı. Ancak bir süre sonra yeniçeriler yeniden ayaklandılar. Bunun üzerine II. Mahmut, Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasına karar verdi. Şeyhülislamdan fetva alarak gerekli hazırlıklara başladı. Devlete bağlı askerî birlikler ve halkın desteğiyle yeniçeri kışlaları top ateşine tutuldu. Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla sona eren bu olaya Vakayıhayriye adı verilir (1826). Kaldırılan Yeniçeri Ocağı’nın yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adlı yeni bir ordu kuruldu. Bu ordunun eğitimi için Avrupa’dan subaylar getirildi.

Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan Islahatlar

II.Mahmut döneminde eğitim ve kültür alanında da önemli adımlar atıldı. Avrupa tarzında bir eğitim sistemi kurulmasına çalışıldı. Medreselerin yanında yeni okullar açıldı. İstanbul’da kız ve erkek çocuklarına ilköğretim zorunlu hâle getirildi. Rüştiye (ortaokul) ve Mekteb-i ulum-u edebiye gibi orta dereceli okullar açıldı. Devlet memuru yetiştirmek için Mekteb-i maarif-i adliye kuruldu. Mektebi Harbiye (Harp Okulu), Mektebi Tıbbiye (Tıp Fakültesi), Mızıkayı hümayun (Bando ve Mızıka Okulu) gibi yüksekokullar açıldı. İlk defa Avrupa’ya öğrenci gönderildi.

Ekonomi Alanında Yapılan Islahatlar

II. Mahmut, memleketin ekonomi bakımından da kalkınmasına çalıştı. Ticaret nezareti kurularak tarım ve ticaret işleri düzene sokuldu. Dışarıya daha fazla para çıkmasını önlemek için devlet memurlarının ve askerlerin elbiselerinin yerli kumaştan yapılması teşvik edildi. Ordunun fes ihtiyacını karşılamak için feshane kuruldu. Türk tüccar ve esnafa, Avrupa tüccarlarıyla rekabet edebilmeleri için bazı gümrük kolaylıkları sağlandı.

Önceki Konu:

19. yüzyılın başlarında Asya ve Avrupa Devletlerinin Genel Durumu

Sonraki Konu:

2. Mahmut Dönemi Siyasi Olayları: Sırp ve Yunan İsyanı, Şark Meselesi (Doğu Sorunu)

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Admin'in Notu: Arkadaşlar. çözdüğünüz testlerle ilgili yorum yazarak bize çalışmamızda yol gösterin. Hangi dersten test eklenmesini istediğinizi, hangi testleri çözdüğünüzü kendi adınız veya nickname'inizle yorum yazarak belirtirseniz sevinirim.


Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , ,
Eklenme Tarihi: 17 Şubat 2016

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın